Wat heb ik hier te zoeken? 7 teksten van Nicolas Philibert

Elke film telkens weer een sprong in het onbekende. Elke film telkens weer een poging om te weten wat erin zit. En dan die vraag die me achtervolgt, die stiekem elke film als een innerlijke stem bevloeit en me aanmoedigt om door te zetten – je snapt er niets van! – terwijl ze me ook zou kunnen tegenhouden: “Wat heb ik hier te zoeken?” – Nicolas Philibert

Als een reiziger zonder duidelijk plan en met een bestemming die zich pas gaandeweg aftekent, heeft de Franse documentairemaker Nicolas Philibert (1951) zich de afgelopen vijftig jaar van film naar film bewogen. Gedreven door nieuwsgierigheid en door de overtuiging dat elke film zijn eigen weg moet vinden, heeft hij een oeuvre opgebouwd dat getuigt van een voortdurende omzwerving: van La voix de son maître (1978) tot La ville Louvre (1990), van Le pays des sourds (1993) tot Être et avoir (2002), van La moindre des choses (1997) tot Sur l’Adamant (2023).

Parallel aan zijn werkzaamheden als filmmaker heeft hij steeds geschreven over zijn films. Deze publicatie brengt zeven teksten van Philibert samen die bij uiteenlopende gelegenheden en in verschillende contexten ontstonden: een begeleidende tekst bij een retrospectieve, een terugblik op zijn eerste stappen in de wereld van de cinema, een uitgebreide uiteenzetting uit de persmap van Le pays des sourds, de synopsis en intentienota uit het subsidiedossier voor Être et avoir, het verslag van het voorbereidende werk aan diezelfde film, een introductie bij de dvd-box die zijn vier films over de psychiatrie samenbrengt en een uitvoerige beschouwing over de publieksgesprekken die zijn films begeleiden.

Wat deze teksten verbindt, is de weloverwogen zachtheid en precisie van een filmmaker die in zijn werk steeds op zoek is naar een “juiste afstand”. Nog vóór de vraag hoe een film moet worden gemaakt, dringt zich voor Philibert een andere vraag op: wat heb ik hier te zoeken? Welke plaats kan een filmmaker innemen binnen een wereld die niet de zijne is? Telkens beginnen zijn films opnieuw vanuit dat ongemak. Want wie documentaires maakt, wie ervoor kiest zich met een camera tot de wereld en de mensen daarin te verhouden, wordt onvermijdelijk geconfronteerd met de vragen, vooroordelen en spanningen die ontstaan in de ontmoeting, soms zelfs de botsing, tussen beeld en werkelijkheid, tussen de filmmaker en de ander. Het zijn die vraagstukken die de Franse documentairemaker ook al schrijvend probeert te omcirkelen, in woorden die getuigen van het bedachtzame proces waaruit zijn films ontstaan.

Deze drietalige publicatie – in het Frans, Nederlands en Engels – verschijnt in het kader van Sabzians State of Cinema waarvoor Philibert te gast was in 2026, en maakt deel uit van een ruimere focus op zijn werk aan het RITCS / School of Arts en Bozar in Brussel.

Introductie
Gerard-Jan Claes

1. Ik heb nooit beslist om documentarist te worden…
Nicolas Philibert | 2009

2. Zomer 1970: op de set van Les camisards
Nicolas Philibert | 2025

3. Het land der doven
Nicolas Philibert | 1993

4. Être et avoir. Synopsis en intentieverklaring
Nicolas Philibert | 2000

5. Op verkenning voor Être et avoir
Nicolas Philibert | 2002

6. In de psychiatrie
Nicolas Philibert | 2024

7. Films voorstellen
Nicolas Philibert | 2025