Joseph Roth

De regisseur van Der letzte Mann is Murnau. Het werd hoog tijd dat hij de weg vond naar de dichter Carl Mayer. Zo kwam een film tot stand waarbij regisseur en auteur elkaar perfect aanvullen. Murnau is een van de weinige regisseurs van wie het inlevingsvermogen de eigen creatieve drang niet belemmert. En als daar dan, zoals in dit geval, ook nog een cameraman bij komt met de voorstellingskracht van een Karl Freund, krijg je een hoogstaande, “kunstzinnige” film.

Dit ene moment is door de camera vastgelegd en aan het nageslacht overgeleverd. De filmstrook heeft al wat schade geleden, de beelden flikkeren. Maar je weet niet of het de gaten zijn die de tand des tijds heeft veroorzaakt of de moleculen van natuurlijk stof, dat de schijnbaar levende objecten als een wolk heeft omgeven. Het is de vreselijkste onwezenlijkheid die de film ooit heeft voortgebracht; een historische dodendans, een opengebroken graf, dat er ooit uitzag als een troon…

Aan het eind vergeet je je ergernis over de lama-hype bij de Europeanen, en de eerbied die je voelt voor de berg wordt eerbied voor de menselijke prestatie en voor dit tijdperk, waarin lama’s in auto’s kunnen rijden en optreden in Berlijn aan de Nollendorfplatz. Wat is dit toch een geweldig tijdperk, met weliswaar een paar schoonheidsfoutjes maar een enorme kracht, die het verre verenigt, de berg naar de profeet en beiden naar de bioscoop laat komen – en het heeft geen zin ons daartegen te verzetten.